موسسه فهیم

خلاصه ی جلسات

روش شناسی تفسیر امام خمینی(ره)

نظریه پردازان: اساتید محترم  ایازی و قاضی زاده و شاکر 

موضوع: روش شناسی تفسیر امام خمینی(ره)

روش شناسی تفسیری امام خمینی قاضی زاده ایازی شاکر 

به گزارش روابط عمومی موسسه فهیم، دویست و نهمین جلسه نظریه پردازی موسسه فهیم شب گذشته ـ شنبه 6 اردیبهشت ـ  با موضوع میزگرد "روش شناسی تفسیر امام خمینی(ره)" و با سخنرانی «اساتید محترم سید محمد علی ایازی و کاظم قاضی زاده، و دکتر محمد کاظم شاکر» و با حضور اساتید، طلاب، دانشجویان و پژوهشگران در محل موسسه فهیم قم برگزار شد.

 

در ابتدای این نشست  استاد سید محمد علی ایازی گفت: امام خمینی(ره) در حوزه تفسیر در دو بخش کار کرده است: اول؛ نوشته هایی که در مورد برخی سوره های قرآن مثل سوره حمد و اخلاص به نگارش درآورده است. دوم؛ برخی از تفسیرهایی مثل ارائه تفسیر سوره حمد در پنج جلسه و یا اینکه ایشان در برخی از سخنرانی های خود به تفسیر قرآن اشاره کرده است. و حجم آیاتی که امام(ره) به تفسیر آن از منظرهای مختلف پرداخته هزار آیه است و بررسی این حجم از آیات توسط ایشان با مقایسه آثار دیگران، قابل توجه و قابل استناد است.

 

وی افزود: امام(ره) در کتاب آداب الصلوة و سرّالصلوة در بخش های زیادی به مبانی و روش شناسی تفسیر خود به مطالبی اشاره کرده است.

 

این استاد حوزه و دانشگاه در مورد مبانی تفسیری امام خمینی(ره) اظهار داشت: مبانی تفسیر چیزی نیست که مفسر در مورد مبنای خود صحبت کند مبانی مثل؛ وحی بودن قرآن یا صیانت قرآن از تحریف آن پیش فرض های مفسر است که تلقی به قبول کرده است و نیاز به اشاره ندارد و گاهی مفسر اعلام نمی کند که فلان مسئله مبنای تفسیری من است ولی روی آن تاکید و تکیه می کند.

 

وی در تشریح مبانی تفسیری امام(ره) عنوان کرد: هدفمندی مفسر یکی از مبانی امام(ره) بود و معتقد بود که تاکنون تفسیری به نگارش درنیامده است و این گفته نشان می دهد که ایشان نگاه خاصی به تفسیر دارند.

 

حجت الاسلام ایازی افزود: برخورداری قرآن از مراتب نزول یعنی دارای مراتب و لایه لایه بودن، قابل فهم بودن قرآن، محجوریت انسان و اینکه انسان دارای حُجُب گوناگونی است، عقلانیت در تفسیر، ذوق عرفانی، وضع الفاظ برای روح معنا و رویکرد عمومی سازی عرفان از دیگر مبانی امام(ره) در تفسیر است.

 

وی افزود: امام در بحث مقاصد بحث های جدی دارد بر طبق بحث هرمنوتیک تفسیر سه پایه متن، مؤلف و مفسر دارد. بیشترین تکیه روی متن است ولی در سنت «شلایرماخر» تکیه روی مؤلف و اینکه چه کسی است و چگونه است، می باشد.

روش شناسی تفسیری امام خمینی قاضی زاده ایازی شاکر

 

این استاد حوزه و دانشگاه تاکید کرد: اینکه مقاصد چگونه قابل کشف است و مفسران ما چگونه این مقاصد را دیده اند، دیدگاه مفسری با مفسر دیگر فرق می کند بر این اساس؛ راه اکتشاف مقاصد از راه فهم الفاظ است و الا به هرج و مرج مبتلا می شویم، مقاصد یکجانبه نیستند و گاهی امکان دارد مقاصد تاریخی و جغرافیایی باشد و در اینجا باید به اسباب نزول توجه کرد و بخشی از دیدگاه تفسیر زاییده عصر مفسر است.

 

در ادامه این میزگرد، دکتر محمد کاظم شاکر اظهار داشت: امام(ره) معتقد بود مفسر باید مقصد از نزول را بگوید نه شأن نزول را.  در عالم مسیحیت دو نوع نگاه؛ تفسیر به مثابه پنجره و تفسیر به مثابه آئینه وجود دارد در نگاه آئینه ای می خواهیم خودمان را ببینیم نه پشت پنجره را، گاهی مفسر سبب نزول را نشان می دهد و مخاطب اولیه را در نظر دارد و ما وضعیت خودمان را نمی بینیم.

 

وی افزود: باید مقصد آیات را در نظر بگیریم  و زمانی که مقصد با محل نزول زمان پیامبر(ص) تزاحم داشته باشد باید مقصد را مورد توجه قرار دهیم برای نمونه؛ مرحوم مطهری معتقد بود که برخی از روایات بر فرض صحت صدور، باعث اجحاف به حق کارگران می شود و این با مقصد روایات منافات دارد، این روایات در زمان خود مطابق عدل بود ولی الان نیست منزل درست است ولی ما اگر منزل را بگیریم مقصد را از دست می دهیم. این است که امام خمینی(ره)  می گوید  مفسر باید مقصد را بگوید نه سبب را.

 

این استاد دانشگاه با اشاره به اهداف قرآن اظهار داشت: مهمترین فعل گفتاری قرآن توحید است اگر ما با عمل به قرآن، مردم را به طرف شرک بردیم آیا به قرآن عمل کرده ایم؟ اینکه امام(ره)  معتقدند مفسر باید مقصد از نزول را بیان کند نه شأن نزول را، و این تفاسیر تفسیر نیستند یعنی اینها سبب، منزل و نازل شده را به مردم گفته اند نه مقصد را.

 

دکتر شاکر ادامه داد: رویکرد پنجره ای و آئینه ای مکمل هم هستند ما باید مسائل اجتماعی و اقتصادی خود را به قرآن عرضه کنیم تا ببینیم قرآن چه می گوید.

 

وی تاکید کرد: امام(ره) معتقد بود که تأویل قرآن با تزکیه نفس حاصل می شود و ایشان در این دیدگاه متأثر از ابن عربی بود. ابن عربی در فتوحات می گوید معانی قرآن به تعداد کلمات قرآن می تواند بر قلب فرد نازل  شود و امام نیز در آثار خود آورده است که افراد به اندازه طهارت نفوس می توانند صاحب تأویل شوند.

 

حجت اسلام و المسلمین کاظم قاضی زاده سخنران پایانی این میزگرد اظهار داشت: امام(ره) در جاهای مختلف تفسیر نوشتن به وسیله مفسران را انکار کرده است و در مقابل معتقدند که همه می توانند از قرآن استفاده کنند.

 

وی با بیان اینکه در معنای تفسیر سه تعریف بیان شده است در بیان معانی تفسیر گفت: گروهی تفسیر را به معنای مُراد استعمالی الفاظ قرآن معنا می کنند، عده ای آن را سطحی بالاتر از مراد استعمالی یعنی مراد جدی را در نظر می گیرند، ولی امام خمینی(ره) در معنای تفسیر سخت گیری کرده و تفسیر را تأویل معنی می کنند.

 

مسئول موسسه فهیم ادامه داد: امام(ره) مراد استعمالی و جدی را قبول دارند ولی سطحی را معتقدند که مختص معصوم است و افرد دیگر به سختی به آن می رسند و این همان تأویل است و پیچ های خاص خود را دارد. و باید این نگرش در آثار ایشان بررسی شود.

 

وی با تقسیم بندی سطوح مقصد اظهار داشت: دو سطح مقصد از هم جداست اول مقصد نزول به معنای پی بردن به مراد خدا از الفاظ است و در اینجا دنبال کشف علت هستیم و این موجب پیدایش اختلاف می شود و تفاوت ها پدید می آید دوم چیزی است که امام با توجه به روایت «انما یعرف القرآن من خوطب به» معتقد بود که سطحی از تفسیر قرآن وجود دارد که نایافتنی است و این بخش با لفظ مرتبط نیست و این سطح باید بیشتر بررسی شود.

دین و حقوق انسان (1)

دین و حقوق انسان (1)

بحثی را که در این جلسه و سلسله نشست‌های آتی بیان خواهیم کرد عبارت است از دین و حقوق انسان. این موضوع با سه رویکرد کلامی، قرآنی و فقهی در اندیشه اسلامی مطرح شده است. سؤالاتی که در این جا مطرح است این است که آیا دین برای انسان حقوقی را به رسمیت می‌شناسد یا نه؟ به تعبیری دیگر آیا انسانی که در اندیشه دینی تصویر شده است، انسانی است محقق یا نه؟ و اگر حقوقی در نظر گرفته شده است این حقوق در چه عرصه‌هایی می‌باشد؟ برای پرداختن به ابعاد این مقوله، تبیین مفه

دین و حقوق انسان

دین و حقوق انسان

بحثی که در جلسات گذشته مطرح شد, دین و حقوق انسان بود که مقدمات آن گذشت و اینک یک بحث نسبتاً تفسیری را در این زمینه تحت عنوان دلالت آیه « لا اکراه فی الدین قد تبیّن الرشد من الغی» که دلالت بر آزادی عقیده دارد، مطرح می‌کنیم. در دنیای امروز اولین بحث در حقوق انسانها، بحث آزادی عقیده است گر چه برخی فلاسفه، آزادی فکر و اندیشیدن را در مرتبه قبلی تر مطرح می‌کنند ولی در عرصه حقوق چیزی باید طرح کرد که بشود با اهرم‌های عادی به آن رسید و قانون برایش وضع کرد

جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در حکومت اسلامی؛

جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در حکومت اسلامی؛

گفته شد حقوق مختلفی را می‌توان در نظر گرفت که در نظام اسلامی از دیدگاه قرآن و اهل بیت‌(ع) به عنوان حق مردم می‌تواند مطرح شود که یکی انتخاب حاکم بود و دیگری مشارکت در تصمیم سازی‌های حکومتی بود. بعد از این دو حقوق دیگری هم هست که مورد بحث و نقد قرار گرفته اند و در متون اسلامی، به عنوان یکی از آموزه‌های دینی در عرصه حقوق مردم می‌تواند مطرح شود.

مطالب مرتبط

روش شناسی تفسیر موضوعی (3) انواع تفسیر موضوعی

روش شناسی تفسیر موضوعی (3) انواع تفسیر موضوعی

تفسیر موضوعی به سه نوع تفسیر موضوعی با هدف مشترک (و نه با موضوع مشترک)،شامل تفسیر موضوعی سوره های قرآنی، تفسیر واژگان و مصطلحات قرآنی و تفسیر نظریه پردازانه قابل تقسیم است .از سوی دیگر تفسیر موضوعی را به چهار نوع تفسیر (استنطاقی، استخراجی، استطرادی و استشهادی) تقسیم کردیم. در ادامه به اشتراکات و امتیازات تفسیر موضوعی و تفسیر ترتیبی پرداخته می شود.

رویکردهای تفسیر موضوعی(4)

رویکردهای تفسیر موضوعی(4)

مقدمه در بخش های قبلی به انواع تفسیر موضوعی اشاره شد . اینک به تاریخچه و زمان پیدایش این سه نوع رویکرد و اندیشمندان مطرح در هر یک از این سه رویکرد اساسی به تفسیر مو ضوعی به طور جداگانه پرداخته می شود. در دوران معاصر چندی از اندیشمندان مسلمان توان خود را صرف تبیین این اندیشه کرده‌اند که قرآن به لحاظ مضمونی و ساختاری تا حدّ زیادی دارای انسجام و یکپارچگی است و ظاهراً این دیدگاه نوعی اجماع عمومی را هم در پی داشته است.

بررسی فقهی تفاوت ضابط تصمیم‌گیری  در عرصه‌های شخصی و حکومتی

بررسی فقهی تفاوت ضابط تصمیم‌گیری در عرصه‌های شخصی و حکومتی

می دانیم که مکلف، در حوزه فقه شخصی وقتی با علم و یا دلیل معتبر مواجه می شود لازم است که بر اساس علم و یقین و یا گمان معتبر شخص خودش عمل کند. آیا در حوزه حکومتی نیز این گونه است؟ یعنی حاکم اسلامی در تصمیم گیری های کلان و عمومی که به حوزه حکومت و عرصه اجتماع مربوط است باید بر اساس یقین و اطمینان و یا گمان معتبر که برای شخص ایشان حاصل می شود عمل کند و یا ضوابط و قواعد دیگری در این عرصه وجود دارد؟ برای روشن تر شدن بحث مثال هایی را ذکر می کنم: