موسسه فهیم

خلاصه ی جلسات

مشروعیت دولت درقرآن کریم

موضوع :مشروعیت دولت درقرآن کریم

نظریه پرداز : استاد کاظم قاضی زاده

مشروعیت دولت در قران رمضان قاضی زاده موسسه فهیم

دیشب در موسسه فهیم اولین جلسه تفسیر موضوعی قرآن با عنوان مشروعیت دولت در قرآن کریم برگزار گردید

در این جلسه استاد قاضی زاده به مباحث مقدماتی پرداخت و گفت  علم تفسیر نسبت به علوم دیگر در اسلام تقدم دارد. به علت نیازم مسلمانان به فهم متن قرآن که موجب ایجاد مدارس مختلف در میان صحابه شد.

تفسیر به دو نوع تقسیم می شود:

الف) شیوه سنتی یا ترتیبی یا توحیدی

ب) شیوه مدرن، موضوعی یا تجزیه ای

اگر بخواهیم تعریف کنیم، تفسیر موضوعی كوشش در جهت فهم معناي جمعي و اهداف و مقاصد سوره هاي قراني و تبيين نظر نهايي قران در باره مفاهيم قراني و نظريه ها ي اعتقادي و اجتماعي است . این روش از دوران رشید رضا و محمد عبده شروع شده است.

در تفسیر موضوعی یک تقسیم بندی کلی وجود دارد. گاهی از داخل قرآن کریم موضوعات به دست می آید مثل لفظ الله در سوره حمد مثلاً جایگاه الله در قرآن کریم چیست  و گاهی هم از مجموعه مفاهیم آیات قرآن کریم یک سری موضوعاتی به دست می آید مثل ولایت و ... .

تفسیر موضوعی گاهی در باره  موضوعی است که به صراحت در قرآن کریم نیامده است به آن تفسیر موضوعی نظریه پردازانه گفته می شود.  مثل تفسیر در مورد موضوعات عقاید که درباره نبوت، علوم اجتماعی، علوم انسانی، که اینها را ما از دل قرآن به دست می آوریم.

تفسیم بندی دوم:

که این تقسیم بندی ابداعی از خود استاد قاضی زاده است: حوزه تفسیر موضوعی یک حکم دارد و یک موضوع و این چهارگونه است:

1- استخراجی2- استنطاقی3- استطرادی4- استشهادی

استخراجی: تفسیری که هم موضوع و هم حکم در قرآن آمده است.

استنطاقی: تفسیری که موضوع از خارج از قرآن و لی حکم در قرآن آمده است . استنطاق به معنای به حرف آوردن است. با زحمت قرآن را به نطق وا میداریم. مثلاً دموکراسی که در قرآن نیامده است اما مفسر با توجه به آیات شورا و غیره از آن آیات مردم سالاری را استنباط می کند و یا نمی کند. این جا موضوع قرآنی نیست اما حکمش قرآنی است.

استطرادی: تفسیری که موضوع قرآنی و لی حکم در قرآن نیست. مطلبی از قرآن کریم به دست می آید که یک حوزه هایی دارد که حکمش در قرآن نیامده است ،بلکه حکمش در روایات، عقل و ...  که آنرا به آن ضمیمه می کنیم. مثل حضرت لقمان که در قرآن فقط یک کلمه درباره حکیم بودن ایشان گفته شده است اما در روایات به طور مفصل در رابطه با حکمت ایشان صحبت شده که به آن ضمیمه می شود.

استشهادی: از خارج از قرآن حکمش را مشخص کردیم، موضوعی را هم مشخص کردیم و فقط می آییم شاهدی از خارج برای آن می آوریم.

 بنابراین بحث ما از لحاظ روشی تفسیر موضوعی نظریه پردازانه است که از نوع استنطاقی است. زیرا مشروعیت خارج از قرآن است که حکمش را از قرآن می تواند برداشت کند.

مفهوم مشروعیت: مشروعیت در علوم سیاسی حالت خاصی است که حاکم به آن دلیل حکم می راند و مردم به آن دلیل فرمان می برند.

وجهی برای حکم رانی بیان می کنند و مردم هم چون به او تمکین کرده اند به حرف او گوش می کنند.

به تعبیر دیگر دو مفهوم متقابل ایجاد حق حکومت برای حاکمان و دیگری شناسایی و پذیرش این حق از سوی مردم در مشروعیت دیده می شود.

 

کشوری دارای بحران مشروعیت است هنگامی که توجیه سیاسی حاکمان برای مردم قابل قبول نباشد. این می شود بحران، مثل تظاهرات.

نکته بعدی: این مشروعیت، مشروعیت سیاسی است که مردم آن را می پذیرند و این که به لحاظ اجتماعی از لحاظ حاکم و مردم ممکن است این مشروعیت متفاوت باشد.

وجه مشروعیت سیاسی ضرورتاً منطبق با مشروعیت دینی نیست. انچه که ما بحث می کنیم مشروعیتی است که در نوع علوم سیاسی مطرح است و ما می خواهیم ببینیم که آیا قرآن کریم این مشروعیت ها را، اعم از مشروعیت الهی و ... را می پذیرد یا نه.

ادامه بحث به جلسات آینده موکول گردید.

 

 

بررسی فقهی حد مجازات‌ها

بررسی فقهی حد مجازات‌ها

چند جلسه پیرامون ارتداد تا کنون صحبت شده است. اشکال‌هایی نیز از یک نویسنده بر موضوع ارتداد مطرح شد که امروز اشکال سوم و پاسخ آن را بیان می‌کنیم. ایشان گفته فرض کنید پذیرفتیم برخی مجازاتهای مربوط به زمان نزول و یا حکم حکومتی بوده ولی برخی از این مجازاتها با آن زمان هم جور در نمی‌آید مثلاً حد محاربه، سرقت و... حتی در آن زمان یک مجازات وحشیانه است و چگونه اسلام این مجازاتها را حتی برای آن زمان تجویز می‌کند؟

بررسی سندی تفسیر علی بن ابراهیم

بررسی سندی تفسیر علی بن ابراهیم

بحث روایات به طور عموم و روایات تفسیری به طور خاص بسیار مورد توجه مستشرقین در دوران جدید قرار گرفته است. آنها با نقد‌های مختلف ادبی و متنی به دنبال این هستند که متون روایی ما را مورد تحلیل قرار داده و از این رهگذر به این نتیجه برسند که آنچه به عنوان متون مقدس در دیدگاه مسلمین تلقی می‌شود قابل اعتماد نیست. حتی جدیداً یکی دو نفر از مستشرقین معروف که آخرین آنها ریپین می‌باشد به دنبال این هستند که حتی قرآن را به عنوان متن ساخته شده قرن 2 و 3 هجری قرا

وحی(نقد نظرات عبدالکریم سروش در باب وحی و قرآن) ج2

وحی(نقد نظرات عبدالکریم سروش در باب وحی و قرآن) ج2

مشکلی که داریم این است که خیلی اوقات ساده انگاری می‌کنیم خیال می‌کنیم مطالب به سادگی بیان شده و همین است که گفته شده است و مطلب دیگری باقی نمانده است لذا با نگاهی تاریخی وقتی منازعه میان برخی علماء را می‌بینیم در می‌یابیم که نزاع میان اصولیون و اخباریون و تکفیرها و یا نسبت دادن عدم درک و فهم به طرف مقابل ناشی از همین هاست.

مطالب مرتبط

دین و حقوق انسان (1)

دین و حقوق انسان (1)

بحثی را که در این جلسه و سلسله نشست‌های آتی بیان خواهیم کرد عبارت است از دین و حقوق انسان. این موضوع با سه رویکرد کلامی، قرآنی و فقهی در اندیشه اسلامی مطرح شده است. سؤالاتی که در این جا مطرح است این است که آیا دین برای انسان حقوقی را به رسمیت می‌شناسد یا نه؟ به تعبیری دیگر آیا انسانی که در اندیشه دینی تصویر شده است، انسانی است محقق یا نه؟ و اگر حقوقی در نظر گرفته شده است این حقوق در چه عرصه‌هایی می‌باشد؟ برای پرداختن به ابعاد این مقوله، تبیین مفه

دین و حقوق انسان

دین و حقوق انسان

بحثی که در جلسات گذشته مطرح شد, دین و حقوق انسان بود که مقدمات آن گذشت و اینک یک بحث نسبتاً تفسیری را در این زمینه تحت عنوان دلالت آیه « لا اکراه فی الدین قد تبیّن الرشد من الغی» که دلالت بر آزادی عقیده دارد، مطرح می‌کنیم. در دنیای امروز اولین بحث در حقوق انسانها، بحث آزادی عقیده است گر چه برخی فلاسفه، آزادی فکر و اندیشیدن را در مرتبه قبلی تر مطرح می‌کنند ولی در عرصه حقوق چیزی باید طرح کرد که بشود با اهرم‌های عادی به آن رسید و قانون برایش وضع کرد

جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در حکومت اسلامی؛

جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در حکومت اسلامی؛

گفته شد حقوق مختلفی را می‌توان در نظر گرفت که در نظام اسلامی از دیدگاه قرآن و اهل بیت‌(ع) به عنوان حق مردم می‌تواند مطرح شود که یکی انتخاب حاکم بود و دیگری مشارکت در تصمیم سازی‌های حکومتی بود. بعد از این دو حقوق دیگری هم هست که مورد بحث و نقد قرار گرفته اند و در متون اسلامی، به عنوان یکی از آموزه‌های دینی در عرصه حقوق مردم می‌تواند مطرح شود.